Asenkron motorlar elektriksel yapıları yanında önemli mekanik kısımları bulunur. Çoğunluğu dönel kısımlardan oluşan mekanik parçalar çeşitli nedenlerden ötürü arıza oluştururlar. Temel olarak mekanik arızalar rulman kaynaklıdır.
Rulman arıza nedenleri ise 5 ana grupta incelenir. Dinamik ve statik yükler, elektrik akımları, ısısal etkiler, çevresel etkiler, titreşim ve mekanik etkiler en sık karşılaşılan rulman arızası nedenleridir.
Tablo: Asenkron motorlarda rulman arıza nedenleri
|
Dinamik ve Statik Yükler |
Radyal Yükler |
Eksenel Yükler |
Ön Yükler |
- |
|
Elektriksel Akımlar |
Rotor Simetrisizliği |
Elektrostatik Bağlantı |
Statik Deşarjlar |
Sürücüler |
|
Isısal Etkiler |
Sürtünme |
Yağlanma |
Ortam Sıcaklığı |
-
|
|
Çevresel Etkiler |
Yoğuşma |
Yabancı Maddeler |
Ortam Sıcaklığı |
Havalandırma Sorunları |
|
Titreşim |
Rotor |
Sürülen Ekipman |
-
|
- |
|
Mekanik Etkiler |
Stator-Rotor arası açıklığın azalması |
Eksenel Açıklık |
Mil Yatak |
-
|
İlginizi Çekebilir: Tesislerde Termal Kamera ve Bakım
Rulmanların sürekli mekanik sürtünme içerisinde olması zaman içinde aşınmalarına neden olur. Arızalı bir rulmanın değiştirilmemesi asenkron motorun diğer parçalarına da zarar verebilir. Bu nedenle rulman arızasının önceden tespit edilmesi önemlidir. Rulmanlarda oluşan hasarlar bölgesel ve dağınık olarak tanımlanır. Bölgesel hasarlar yuvarlanma yüzeylerindeki çatlaklar, küçük delik şeklinde korozyon ve kabarmalardır. Rulmanlarda sıklıkla görülen hasar tipi, yorulma çatlağının neden olduğu, aşağıdaki görselde görüldüğü üzere bileziklerde ve yuvarlanma elemanlarındaki kabarma veya dağılmalardır. Dağınık hasarlar yüzey pürüzlülüğü, dalgalılık, ekseni kaçık bilezikler, çentik, korozyon aşınmaları, kir ve ölçü dış yuvarlanma elemanlarıdır. Rulman aşınması durumunda hasarlar ilk önce dış bilezikte kabarma şeklinde kendini gösterir. Kabarma derinleştikçe oluşan titreşimlerin genliği artar.
Titreşim analizinde doğru sensör çeşidi kullanmanın yanında ölçümünde doğru bir biçimde alınması çok önemlidir. Bu yüzden sensörlerin izlenecek olan cihaza nasıl yerleştirileceğinin önemi büyüktür.
Asenkron makinelerin periyodik olarak ölçülmesinde rulman yataklarından ölçüm alınır. Rulmana en yakın olabilecek elemana sensör dokundurulur. Eğer detay analiz yapılacaksa motorun hareket etmeyen her parçasına sensör dokundurularak ölçüm alınır. Ölçümlerde dikkat edilmesi yön kuralları ise aşağıda verilmiştir.
- Periyodik radyal ölçümler milin merkezini görecek şekilde mile dik yatay ve dikey alınır.
- Eksenel ölçümler mile paralel alınır.
Mehmet Cem Ateş | Elektrik Mühendisi