Bilim ve teknik disiplini içince ışık ve aydınlatma ürünlerinin ölçülebilen ve tanımlanan çokluklarından bahsedebiliriz. Lamba ve aydınlatma araçlarının özelliklerini değerlendirilmekte kullanılan bu kavramların en önemlileri aşağıda açıklanmıştır.
Işık akışı
Yapay ışık kaynağı tarafından üretilen spektral göz hassasiyeti ile değerlendirilen (görülebilen ışık) tüm ışıma gücü tanımlanır. Sembol tanımı ∅, birimi Lümen [lm]. Resimde lambadan çıkan ve her yönde yayılan toplam ışığa karşılık gelir.
Işık şiddeti
Işık kaynakları ışık akısını genel olarak çeşitli yönlere farklı şiddette gönderirler. Bir katı açı içersinde belirli bir yöne gönderilen ışığın yoğunluğu ışık şiddeti olarak tanımlanır. Sembol tanımı I, birimi kandela [cd]. Resimde kitaba doğru giden ışığa karşılık gelir.
Aydınlatma şiddeti
Birim alana düşen ışık miktarına denir. Sembol tanımı E, birimi Lux [lx]. Resimde kitap üzerine düşen aydınlatmaya karşılık gelir.
Işığın temel büyüklükleri
Aydınlanma yoğunluğu
Aydanlatılmış bir yüzeyden veya düzlemsel ışık kaynağından gözümüze gelen ışık miktarıdır. Sembol tanımı L, birimi kandela/metrekara [cd/m2]. Resimde kitap yüzeyinden gözümüze gelen ışık miktarına karşılık gelir.
Işık verimi
Bir lambanın verdiği ışık akısının (lümen) harcadığı elektrik gücü (Wat) oranına lambanın ışık verimliliği diyoruz. Sembol tanımı ƞ, birimi Lünem/Wat [lm/W]. Değer ne kadar yüksekse lamba o kadar enerji etkin, verimli demektir.
Renk sıcaklığı
Yapay ışığın ortamda bıaraktığı ışık rengi ambiyansıdır. Birimi kelvin derecedir.
- Sıcak beyaz, 2700 - 3000 kelvin. (akkor lambalar, halojen lambalar, sodyum lambalar)
- Naturel beyaz 3300 - 5000 kelvin. (çeşitli floresan ve LED lambalar)
- Gün ışığı 6500 kelvin ve üzeridir. (gündüz ışığı, çeşitli floresan, metal halide ve LED lambalar )
Renksel geriverim
Bir lambanın ışığının renkli bir obje üzerinde gerçekleştirdiği renksel etkidir. Lamba, renklerin mümkün olduğu kadar doğru algılanmasını sağlamalıdır. Renksel geriverim endeksi Ra'dır. Endeks ne kadar düşükse, renksel geriverim de o kadar kötü demektir. Güneş ışığı Ra değeri 100 kabul edilir.
Ortalama çalışma ömrü: Standartlaştırılmış şartlar altında çalıştırılan lambaların %50 adedinin devre dışı kalma zamanı. Birimi saat.
Kullanım ömrü (ekonomik ömür): Lambaların ışık akısının %70’e (L.70) düştüğü ömür. Birimi saat, katolaglarda belirtilen ömür ekonomik ömürdür.
* Elektrik Kalitesi, Ortam Isısı, Fiziksel Ortam varsa Balast Yapısı, lambanın ömrüne etki eden faktörlerdir.
Bu çoklukların büyük bir kısmı laboratuvar ortamlarında özel şartlar ve düzeneklerle ölçülebilir. Pratikte ancak bizler Luxmetre ile anlık olarak aydınlatma şiddetini (lux) ölçebiliriz.
Yazar Hakkında