İşletme küçük ya da büyük olsun, çalışma emniyeti ve çalışan sağlığı için iş güvenliği planlamaları ve uygulamaları düzenli olarak gözden geçirilmeli ve geliştirilmelidir.
Elektrik enerjisiyle çalışırken bazı temel kurallara uymamak, gerekli önlemleri almamak ciddi kazalara ve hatta can kayıplarına neden olmakta. Ne yazık ki hala bazı işletmelerde güvenlik planlaması, yönetimi, prosedürleri veya sistemleri mevcut değil.
İşverenler, çalışanlara güvenli bir iş yeri sağlamak için genel bir yükümlülüğe sahiptir ve güvenli iş süreçleri için çalışanları dikkatle gözlemlemek zorundadır. Bu yükümlülükler çalışanın güvenliği, elektrik çarpmasına karşı önlemler, manyetik alan tehlikelerinden kaçınma, ve her canlıyı da bireyler gibi tehlikelerden korumayı kapsar. İşveren, çalışanlarını iş güvenliği konusunda eğitmek, güvenlik için uygun ekipmanları sağlamak ve uygun bir prosedür oluşturmakla yükümlüdür ve yükümlülüğü iş güvenliği sürecinin takibini de kapsar. Eğer siz de, küçük ya da orta ölçekli, bir işletme sahibiyseniz, çalışanlarınızın güvenliği için aşağıda dikkat çektiğimiz bazı noktalarla ilgili planlama yapmanızı öneririz.
Genel İş Güvenliği Kuralları
İlk olarak, işe başlamadan önce işlemin gerçekleşmesi için gereken unsurlar belirlenmeli ve tanımlanmalıdır. Yani yapılacak işlemle ilgili bir “brifing” verilmelidir. Bu işlem için iş talimatları gözden geçirilir, ekip üyelerinin roller dağıtılır, muhtemel tehlikeler tanımlanır, çalışma alanı için gerekli işaretler yerleştirilir ve bir acil durum planı yapılır. Tespit çalışmasında ilk olarak ortadan kaldırılabilecek küçük riskler tespit edilerek müdahale edilir; örneğin enerjiyi kesmek gibi. Eğer yüksek bir alanda çalışma yapılacaksa, düşme tehlikesini en aza indirecek önlemler alınmalıdır.
Kontrol işlemleri tamamlandıktan sonra çalışanların hazırlık aşaması başlar. Yapılacak olan görevin türüne göre, personele izole ve yalıtılmış çalışma ekipmanları (kıyafet, eldiven gibi) dağıtılır. Çalışanlar bu güvenlik ekipmanlarını kullanmak zorundalardır. Aynı şekilde, işlemlerde sadece onaylanmış ekipmanlar kullanılabilir. Ekipman arızaları en çok can kaybına neden olan kazalardır. Arızalı ya da kullanılması tehlikeli kabul edilen aletler asla ve asla işlem sırasında kullanılmamalıdır.
Bir tehlike bölgesi, canlı elektrik akımının olduğu bir alan olup, uzman ve önlemini almış kişiler dışında kimsenin girmemesi gereken alandır. Tehlike bölgesinin konumunu aktif elektrik enerjisi ileten cihazlar belirler. Tehlike bölgesinin boyutu elektrikli cihazın gerilimi ile belirlenir. Çalışmaya başlamadan önce tehlike bölgenizi belirleyin ve buna yönelik önlemler alın.
Her tehlike bölgesinde minimum yaklaşma mesafesi belirlenir. Yani güvenlik açısından elektrik enerjisinin olduğu bölgeye ne kadar yaklaşılabileceğini belirlemelisiniz. Yaklaşma mesafelerinin bir takım standartları vardır. Bu standartlara uyarak kazalardan kaçınabilirsiniz.
Elektrik Çarpılma Tehlikesi
Unutmayın ki elektronik cihazların devrelerinde elektrik enerjisi vardır. En ufak bir dikkatsizlik ölümcül kazalara neden olabilir. Bir elektrik kablosuna basmanız veya dokunmanız vücudunuzu elektrik akımına maruz bırakabilir. Elektrik kazalarında, gerilimin cinsi ve akımı çarpmanın etkisini belirler.
1200V üzeri A.A ve DA gerilim kalpte herhangi bir etkiye sahip olmayan fakat beyine etki eden çarpılmalara neden olur. Burada en büyük tehlike solunum sisteminin durmasıdır. 120-1200V arası gerilimler kalbe direk zarar verebilir. 120V altındaki çarpmalarda belirleyici olan frekanstır. Örneğin 50Hz kalbi durdurabilir. 50mA kalbin durmasına, 15mA solunumun durmasına neden olabilir. 100mA ve üzeri ise kesin olarak ölümle sonuçlanacaktır. Frekansların etkileriyle uzun vadede sinir sisteminde farklı hastalıklarla karşılaşabilirsiniz.
Elektirk Güç Kaynakları ve Akım
Öncelikle güç kaynakları 220V ile çalıştıkları için çarpmalara karşı çok dikkatli olunmalıdır. Özellikle güç kaynağının şebeke voltajı ile birleştiği bölümde çarpma tehlikesi yüksektir. Güç kaynağı kapatılsa bile sigorta veya devre kesicide hala akım olabilir. Voltmetre kullanarak mutlaka gerilim değeri ölçülmelidir. Güç kaynaklarıyla ilgili bir başka önemli nokta da kondansatörlerdir. Kondansatörlerin yüksüz olduğundan emin olunmalıdır. Kondansatörün iki ayağı arasına bir direnç koyarak kondansatörü deşarj edebilirsiniz.
Akım tehlikelerini yok etmek için öncelikle çalıştığınız alanın tabanını mutlaka yalıtkan bir malzeme ile kaplamalısınız. İşleme başlamadan önce yapmanız gereken ilk şey elektrik tesisatında topraklama olup olmadığını kontrol etmektir. Topraklama yoksa mutlaka topraklama yapılmalıdır. Toprak harika bir iletkendir! Topraklama işlemi için, toprağa kadar olan elektriksel direnç minimum ölçüde olmalıdır. Topraklama iletkenleri düşük dirençlidir. Önemli olan nokta iletkenlerden toprağa geçiş direncidir. Topraklama levhaları uzun tutulmalı ve derine gömülmelidir. Toprağın en az 2 metre derinine çukur açılması, çukura dikey olarak bakır veya galvanizli levha yerleştirilmesi önerilir.
Önce Güvenlik
Kimi zaman yetersiz bilgiler, kimi zaman aceleyle gözden kaçan detaylar ciddi yaralanmalardan can kayıplarına kadar bir çok kaza ile sonuçlanabilir. Elektrik tesisat sektörünün profesyonelleri olarak bize düşen, kendimizi ve etrafımızdakileri korumak için önerilen güvenlik önlemlerini almaktır. Bir anlık dalgınlıkla ya da “bana bir şey olmaz” mantığıyla yapılan hatalar telafi mümkün olmayan sonuçlar doğurabilir. Mesleki olarak kendimizi geliştirirken mesleğimiz gereği almamız gereken önlemleri de ara ara kontrol ederek hem kendimizi, hem mesai arkadaşlarımızı kazalardan koruyabiliriz.